لیپوزوم:

لیپید ها در آب غیر قابل حل می باشند اما مولکول ها ی اسید های چرب (FFA) ، فسفو لیپید و اسفنگو لیپید دارای گروه قطبی هستند . بنابراین بخشی از این مولکول ها آب دوست و بخشی دیگر آب گریز است به این ملکول ها Amphipatic می گویند یک نوع از پراکندگی های مولکولهای آمفی پاتیک ، ساختمان های دو لایه صفحه ای(Bilayer) است که در اثر امواج صوتی ملایم بوجود می آید که ساختار اصلی غشا های طبیعی را تشکیل می دهد در اوایل دهه 1960، Bingham و شاگردانش متوجه شدند که فسفو لیپید ها در آب بصورت وزیکول های چند جداره در می آیند که در هر جداره غشایی دو لایه از ملکولهای فسفو لیپد می باشد اگر پراکندگی های دو لایه را در فاز آبی با روش های مناسب به اشکال کروی تبدیل کنیم، بخشی از فاز آبی در داخل محفظه کروی محصور می شود که در سال 1968نام  لیپوزوم  برای این ساختار پیشنهاد شد

برای ساخت لیپوزوم می توان از مولکول های فسفولیپید گوناگونی استفاده کرد.وزیکول های مختلف از نظر تعداد دو لایه به نمونه های چند دو لایه و نمونه های تک دو لایه  تقسیم می شوند که وزیکول های تک دو لایه خود به دو دسته بنام وزیکول های تک لایه کوچک)زیر A 1000 و نمونه های بالای A1000 بنام وزیکول های تک لایه بزرگ قابل تقسیم اند
به منظور تهیه لیپوزوم می بایست تنها از لیپد خالص استفاده کرد . وجود مقادیر جزیی از اسیدهای چرب اثرات مهمی را بر روی بار سطحی و خصوصیات تراوایی لیپوزوم ها خواهد داشت .به طوری که وجود ناخالصی یا نامرغوب بودن فسفولیپید ممکن است امکان کاربرد عملی لیپوزوم را جهت موارد تحقیقاتی با شکست مواجه سازد.
هنگامی که از لیپوزوم به عنوان حامل های بیولوژیک یا غشا سلولی استفاده می شود لازم است نوع و حدود اندازه لیپوزوم های مورد استفاده مشخص باشد . بعضی از اعضا بدن لیپوزوم هایی با حد مشخصی از اندازه را به خوبی باز جذب می کنند ویا هنگامیکه از لیپوزوم به صورت فراورده های تزریقی استفاده می شود لیپوزوم های با اندازه نامناسب باعث انسداد مویرگ ها خواهد شد بنابر این لازم است فراورده های لیپوزومی از نظر اندازه تعریف شده باشند
ساختار لیپوزوم :   به صورت بلور مایع است . بلور مایع یک حالت بینابینی ماده به شمار می رود زیرا از یک طرف مولکول های آن مانند مایع متحرک اند و از طرف دیگر مولکول هایشان به طور منظم کنار یکدیگر هستند این مولکول ها دارای گروه های قطبی قوی یا یونی می باشند.
 دمای تغییر فاز : دمایی را که در آن زنجیر های لیپوزوم از حالت منظم جامد به حالت نامنظم بلور مایع تبدیل می شود را دمای تغییر فاز می گویند (TC)که وابسته به طول زنجیره آلکیلی لیپید ، غلظت یونهای کلسیم و منیزیم و Ph و زنجیره ها ی غیر اشباع ، زنجیر شاخه دار و یا گروه های حجیم است.

 
هنگامی که داروهای محلول در آب در لیپوزوم ها محصور می شوند تغییری در خصوصیات فیزیکی لیپوزوم ایجاد نمی کند و تاثیر متقابلی بین دارو و لیپوزوم وجود ندارد ولی هنگامی که داروهای لیپوفیل در غشا لیپوزوم قرار می گیرد در خواص فیزیکی آنها ، مانند (
TC) تغییرات قابل ملاحظه ای ایجاد می کند تراوایی لیپوزوم تحت تاثیر درجه حرارت اجزا بکار رفته در غشا لیپوزوم ، نوع محتویات محصور شده و محیط خارجی لیپوزوم واقع می شود

 


یکی از معیار های مهم پایداری لیپوزوم :

پایداری شیمیایی لیپید ها
بطور کلی فسفولیپیدهای اشباع شده در مقایسه با فسفو لیپید های غیر اشباع ،کمتر در معرض تخریب و اکسیداسیون قرار می گیرند و لیپوزوم های پایدارتری ایجاد می کند البته کلسترول در کاهش پایداری شیمیایی لیپوزوم ها نقش اساسی دارد
کاربرد های لیپوزوم:


1. کاربرد های بیولوژیکی: مدل غشا سلولی ، عملکرد آنزیم های لیپوزومی ،‌ مهندسی ژنتیک
2. کاربرد های درمانی: نئو پلاسم ،‌ ایمونو لیپوزوم ،‌ حامل دارویی       

 3. کاربرد تشخیصی


استفاده از لیپوزوم به عنوان حامل دارو
سیستم­های دارورسانی عبارتست از رساندن دارو در زمان معین و با دوز کنترل­شده به اهداف دارویی خاص در بدن. این کار به نحو چشمگیری ایمن‌تر و بسیار مؤثرتر از پخش دارو در تمام بدن است. یکی از مشکلاتی که وجود دارد این است که این اهداف در بدن ممکن است بسیار کوچک و پراکنده باشند. استفاده بهتر از دارورسانی می‌تواند اجازه استفاده از روش­های جدید درمانی را بدهد؛ مثلاً استفاده از داروهایی که غیر از مورد مصرف آن بسیار سمی باشند. سیستم­های دارورسانی برای اینکه قادر به رساندن دوز مورد نیاز دارو در زمان معین به سطح هدف باشند از سیستم­های طراحی شده نانومتری فعال یا غیرفعال استفاده می‌کنند. وسایل نانومتری نیز ممکن است به صورت دقیقی قادر به رساندن مواد به سلول­ها باشند؛ مثلاً
DNA می‌تواند برای ژن‌درمانی و واکسیناسیون، در داخل یک سلول قرار داده شود
پس از پیدایش لیپوزوم به فاصله ده سال بعد فکر استفاده از لیپوزوم ها به عنوان حامل دارویی مطرح شد. همچنین به علت شباهت غشا دو لایه لیپوزومی با غشا دو لایه سلولی استفاده فراوانی از لیپوزوم به عنوان غشا مصنوعی بعمل آمد
برخی ویژگی های خاص لیپوزوم در دارو رسانی
1. جهت یابی direction
لیپوزوم ها می توانند دارو را به جایگاه مورد نظر در بدن هدف گیری کنند که این امر موجب می شود بازده درمانی ( هدف گیری دارو و رهایش  در جایگاه ویژه ) بهبود یابد و لیپوزوم دارو را از جایگاه های بدن که بر اثر سمی دارو حساس است دور می کند
2. رهایش پیوسته
لیپوزوم می تواند به عنوان انباری که دارو را به آرامی و در مرور زمان رها می کند عمل کند که این امر موجب می شود که غلظت دارو در حد موثر برای زمانهای طولانی باقی بماند و زمان تاثیر دارو افزایش یابد
لیپوزوم می تواند پس از تجمع در ماکروفاژ ها به عنوان منبعی در درون سلول دارو را آزاد کند
3. حفاظت protection
در اثر وجود سد غشایی سازنده جداره لیپوزوم ، دارو های ممزوج شده با غشا و یا آنهایی که در فاز آبی داخل لیپوزوم محصور می شوند در برابر عوامل زیانبار مثل آنزیم های تخریب کننده موجود در میزبان محافظت شوند و خود بیمار نیز در برابر اثرات سمی زیان آور دارو ها مصون می شود
4. درون گیری internalization
لیپوزوم می تواند با یاخته های هدف به روش های مختلفی برهم کنش ایجاد کند مثلا اندوسیتوز را تحریک کند که باعث می شود دارو هایی که خود به خودی و به تنهایی نمی توانند وارد یاخته های مورد نظر شوند (
DNA) به این طریق وارد یاخته شوند
5. دارو رسانی هدف گیری شده targeted delivery


6. رهایش کنترل شده controlled release: که این امر با استفاده از تغییر فاز در لیپید در نتیجه تغییر دما یا PH امکان پذیر است
7. تشدید amplification
اگر دارو یک
antigen باشد ، لیپوزوم می تواند به عنوان یاور دارو رسانی در فرمول بندی واکسن عمل کند

جذب سطحی
در حقیقت لیپوزوم به عنوان یک مخزن پخش عمل می کند که بتدریج محتویات خود را آزاد می کند
آندوسیتوز
با فرو رفتگی ای که در غشا سلول اتفاق می افتد ، لیپوزوم به تدریج داخل سلول بلعیده می شود (این عمل به شدت توسط سلول های ماکروفاژ صورت می گیرد) و پس از ورود لیپوزوم به داخل سلول اطراف آن را لیزوزوم احاطه کرده و آنرا منهدم می کند

تعویض لیپید
چون غشا های دو لایه سلول و لیپوزوم هر دو از فسفو لیپید تشکیل شده است امکان تعویض لیپید بین غشا ها وجود دارد

 همجوشی
به علت شباهت ساختار غشایی لیپوزوم با سلول ، لیپوزوم به غشا سلولی جوش خورده ،اتصال پیدا می کند
خون سازگاری لیپوزوم
از مسائل مهم موجود در تجویز لیپوزوم های حاوی دارو ، برهم کنش آنها با پروتئن های خون می باشد که در این میان لیپو پروتین ها و بویژه لیپو پروتین های با چگالی بالا حائز اهمیت است
ناپایداری لیپوزوم در خون به مقدار زیادی با انتخاب ترکیب لیپیدی مناسب قابل کنترل است .پایداری لیپوزوم با استفاده از لیپید های اشباع با نقطه ذوب بالاتر از دمای بدن می تواند افزایش یابد
رهاسازی و نشت لیپوزوم های باردار سریع تر از لیپوزوم های خنثی می باشد و این به دلیل تمایل زیاد پروتین های سرمی به لیپوزوم های باردار است
بر هم کنش لیپوزوم با سلول
هنگامی که لیپوزوم در ورید تزریق می شود باید بتواند تمامیت خود را حفظ کند زیرا پلاسما که 55% حجم خون را تشکیل می دهد نقش مهمی در رقیق شدن لیپوزوم در خون دارد. وقتی که لیپوزوم به داخل ورید تزریق می شود عموما کبد، طحال و ریه ها بیشترین مقدار لیپوزوم را نسبت به وزنشان جذب می کنند یکی از دلایل این امر این است که لیپوزوم ها به خاطر اندازه ای که دارند بیشتر در جاهایی مثل کبد و طحال که اندوتلیوم مویرگی باز می شود گردش خون را ترک می کند،

چگونگی رهایش دارو از لیپوزوم
رهایش دارو از لیپوزوم با استفاده از خصوصیات فیزیکی لیپوزوم امکان پذیر است . از آنجا که
TC در نواحی مجاور برخی تومر ها پایین تر است می توان لیپوزوم هایی تهیه کرد که در TC پایین تر، تراوایشان افزوده شود و داروی محصور شده را در نواحی مجاور تومور بسرعت آزاد کنند . از پدیده افزایش تراوایی در گرمای مجاور یا بالای دمای تغییر فاز نیز می توان استفاده کرد . بنابراین با افزایش دمای موضعی در ناحیه ای از بدن می توان دارو را در آن ناحیه آزاد نمود
در مورد تومور ها علاوه بر اینکه اثر دارو بدین طریق محدود به بافت سرطان می شود ، حرارت دادن به مدت زیاد یا دمای بالا نیز خود اثر سوزاننده بر روی سلولهای تومور دارد .همچنین افزایش جریان خون و افزایش نفوذ پذیری سلولهای اندوتلیال مویرگ نسبت به لیپوزوم ها نیز سلولهای سرطانی را بیشتر در معرض اثر داروی ضد نئو پلاسم قرار خواهد داد
استفاده از لیپوزوم های حاوی مواد مغناطیسی و بکارگیری میدان مغناطیسی در ناحیه مورد نظر سبب آزاد شدن دارو در آن ناحیه خاص می شود.

 

 

/ 3 نظر / 29 بازدید
رویا

خوب بود

غریبه

سلام . وبلاگت خیلی علمیه.... خوبه بد نیست

عقیل

خیلی خوب بود آپ کنی بهترم میشه